Over Hemelum - Historisch

Hemelum is een historisch dorp in de Friese gemeente Súdwest-Fryslân en wordt al in 1180 in documenten genoemd. Het dorp ontstond op een pleistocene dekzandrug, een iets hoger gelegen zandgebied dat in het waterrijke Friese landschap een geschikte plek vormde voor bewoning.

In de middeleeuwen speelde het Sint-Nicolaasklooster een belangrijke rol in Hemelum. Dit Benedictijner vrouwenklooster, dat vanaf de 13e eeuw in het dorp gevestigd was, had grote invloed op het religieuze en economische leven in de omgeving. Op de plek van het oude klooster zijn later meerdere sporen van bewoning en religieuze activiteit gevonden. In de late 20e eeuw keerde er opnieuw een orthodox klooster terug naar Hemelum, waarmee het dorp opnieuw een band kreeg met het kloosterleven.

Hemelum kende daarnaast ook adellijke bewoning. In de omgeving stonden verschillende states en een stins, wat erop wijst dat invloedrijke families zich hier al vroeg vestigden. Archeologisch onderzoek heeft dit beeld bevestigd. Tijdens werkzaamheden in 2017 werden onder andere 14e-eeuwse gouden munten, Duits aardewerk en resten van het voormalige kloosterterrein gevonden. De vondst van een begraven muntschat – vaak een zogenoemd “appeltje voor de dorst” – en een eikenhouten graanmaat geeft een bijzonder inkijkje in het leven van die tijd.

De huidige Nederlands Hervormde kerk van Hemelum werd gebouwd in 1668, op de fundamenten van de oude kloosterkerk. Het gebouw vormt nog altijd een herkenbaar historisch punt in het dorp.

Hemelum was bovendien lange tijd bestuurlijk belangrijk voor de regio. Het dorp gaf zijn naam aan de voormalige gemeente Hemelumer Oldeferd, die tot 1984 bestond. Uiteindelijk ging dit gebied op in grotere gemeentelijke indelingen en behoort Hemelum sinds 2011 tot de gemeente Súdwest-Fryslân.